W XIX wieku zaraza filoksery zniszczyła tysiące hektarów winnic w Europie. Najbardziej ucierpiała Francja, gdzie utracono ponad 800 000 hektarów winnic. Nieliczne regiony – oddalone od europejskiego kontynentu – uratowały się w naturalny sposób od zarazy. Takim obszarem były winnice na Wyspach Kanaryjskich. Jednak i tutaj – wprawdzie po wielu dziesięcioleciach – odkryto filokserę, która poważnie zagraża starym, nieszczepionym winoroślom.
Filoksera – zabójca winnic?
W XVIII wieku rozpoczyna się powolny upadek europejskiego winiarstwa. Jednakże potężny cios przychodzi w połowie XIX wieku, za sprawą zarazy mączniaka i mszycy amerykańskiej – zwanej filokserą.
Marek Rekowski “Przewodnik po świecie wina”.
„W 1847 roku mączniak niszczy całe zbiory we Francji. W 1854 roku zebrano tylko 10% winogron. Niszczycielskiego dzieła w następnych dziesięcioleciach dokonuje mszyca-filoksera. Zaraza przywędrowała do Francji z USA wraz ze sprowadzonymi stamtąd sadzonkami winorośli. (…) Początkowo nic nie zapowiadało katastrofy. Zauważono jednak, że liście winorośli zaczęły usychać, a po jakimś czasie usychała cała roślina i winnica. Zaraza rozprzestrzeniała się bardzo szybko, najpierw we Francji, docierając do winnic Bordeaux, a następnie do innych krajów…Dopiero w 1910 roku wynaleziono środek zwalczający szkodnika i zaczęto powoli odbudowywać winnice. Niestety, wiele szczepów winorośli utracono bezpowrotnie” – Marek Rekowski “Przewodnik po Świecie Wina”.
Filoksera to maleńki, żółty owad, który żeruje na korzeniach winorośli, prowadząc do jej śmierci. Przywleczony z Ameryki Północnej, w drugiej połowie XIX wieku wywołał prawdziwą katastrofę w europejskich winnicach. Z powodu jego niszczycielskiej działalności, wiele tradycyjnych odmian winorośli udało się uratować wyłącznie poprzez szczepienie na odpornych, amerykańskich podkładkach.
Filoksera na Wyspach Kanaryjskich
Wydawało się, że filoksera została w Europie pokonana. Okazało się jednak, że powróciła w najmniej spodziewanym miejscu – w winnicach na Wyspach Kanaryjskich.
Historia winiarstwa na Wyspach Kanaryjskich sięga XV wieku, kiedy żeglarze przywieźli ze sobą pierwsze krzewy winorośli. Dzisiaj na wulkanicznych wyspach jest 11 oznaczonych obszarów winiarskich DOP Denominación de Origen Protegida, pięć na Teneryfie i kolejne na La Gomera, La Palma, Gran Canaria i Lanzarote. Białe wina powstają w większości z miejscowej odmiany Malvasia Volcanica. Winorośl jest uprawiana tradycyjnie na wulkanicznym piasku, a dla ochrony przed wiatrami otacza się ją kamiennym murem.
Winnice Bodega El Grifo z charakterystycznym, wulkanicznym pejzażem, fot. TecnoVino.
Do tej pory Wyspy Kanaryjskie były uważane za jeden z niewielu regionów uprawy winorośli na świecie, które nie zostały dotknięte przez tego szkodnika. Niestety, ostatnio filokserę odkryto w dwóch winnicach na Teneryfie. Sytuacja jest alarmująca, a winiarze obawiają się utraty unikalnych, starych odmian winorośli.
„Wszyscy jesteśmy bardzo zaniepokojeni i mamy nadzieję, że to tylko nagły przypadek, który uda się powstrzymać. Prawie wszystkie nasze nasadzenia są prowadzone metodą selekcji masowej, a my mamy silne tradycje zabierania winorośli naszym sąsiadom. W przeciwnym razie moglibyśmy stracić ogromną część naszego własnego dziedzictwa winiarskiego” – Augustin Garcia Ferrias Bodegas Tajinaste.
Skąd wzięto filokserę akurat tam?
Przypuszcza się, że zaraza pojawiła się w przydomowej winnicy, gdzie posadzono zarażone winorośle i przeniosła się dalej, m.in. do opuszczonej winnicy w Valle de Guerra, gdzie obecność filoksery potwierdzono 1 sierpnia. Kolejny przypadek odnotowano w La Matanza de Acentejo, w północnej części Teneryfy. Na wyspie jest wiele opuszczonych winnic, stąd obawa, że filoksera może szybko rozprzestrzenić się.
Stowarzyszenie Winiarzy Wysp Kanaryjskich wydało już ostrzeżenie dla producentów na wyspach, wzywając ich do natychmiastowego zgłaszania wszelkich podejrzeń zakażeń i stosowania profilaktyki sanitarnej poprzez dezynfekcję odzieży, butów i narzędzi. Jednak najskuteczniejszym rozwiązaniem jest szczepienie winorośli na amerykańskich, odpornych na filokserę podkładkach tak, jak dzieje się to w winnicach wielu krajów.
